Vừa qua Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) tài trợ tổ chức dự án “Quản lý an toàn các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy POP và hóa chất nguy hại PTS tại Việt Nam”. Dự án này gồm 4 hợp phần quan trọng: xây dựng, thực thi khung chính sách quản lý an toàn về môi trường đối với POPs và PTS; Quan trắc và báo cáo chất POP và PTS; Quản lý các khu vực bị ô nhiễm và kiểm kê thủy ngân Quốc gia và xây dựng chiến lược giảm phát thải.
Nội dung bài viết:
Các sản phẩm dân dụng phát thải thủy ngân lớn nhất
Thông qua dự án lần này, Tổng cục Môi trường và Cục Hóa chất (Bộ Công thương) kiểm tra và thông báo kết quả kiểm kê lượng phát thải thủy ngân tại Việt Nam rất đáng lo ngại. Các sản phẩm chứa thủy ngân nhiều nhất thường là sản phẩm được sử dụng rộng rãi trong bệnh viện như áp kế, nhiệt kế và hỗn hống nha khoa.
Trong khi đó, Việt Nam có 1.065 bệnh viện, 1.081 trung tâm y tế, 998 phòng khám đa khoa, 11.121 trạm y tế cấp xã, phường và 20.961 cơ sở khám chữa bệnh. Và 3 bệnh viện gồm bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, bệnh viện Trung ương Huế và bệnh viện Đa khoa Quốc tế Hải Phòng sử dụng nhiệt kế thủy ngân và phát thải ra ngoài môi trường lớn nhất cả nước.
Chỉ trong vòng 3 năm (từ 2016 – 2018), Việt Nam nhập khẩu đến 6 triệu chiếc nhiệt kế thủy ngân. Với nhiều cơ sở khám và chữa bệnh với số lượng lớn thì việc loại trừ hoàn toàn nhiệt kế thủy ngân trước năm 2020 là việc làm rất khó theo các quy định của pháp luật. Hơn hết, công tác vệ sinh và dọn dẹp nhiệt kế thủy ngân khi bị vỡ lại không đúng với quy cách khiến lượng lớn thủy ngân phát tán ra ngoài môi trường.
Ngoài nhiệt kế, thủy ngân từ các sản phẩm dân dụng như bóng đèn cũng không hề nhỏ. 5 doanh nghiệp lớn tại Việt Nam hiện có số lượng bòng đèn huỳnh quang chứa lượng thủy ngân nhiều nhất như đèn huỳnh quang Compact (CPL), đèn huỳnh quang tuyến tính (LFLs) và đèn khí thủy ngân áp suất cao.
Và trong các công nghệ sản xuất bóng đèn huỳnh quang không thể thiếu thủy ngân kim loại. Cả công ty Điện Quang và Rạng Đông đều có biện pháp xử lý nước thải nhiễm kim loại nặng hoặc xử lý khí thải công nghiệp nhưng không thể giảm bớt lượng khí độc hại thất thoát ra ngoài.
Hiện nay, đèn led dần được sử dụng rộng rãi trong cuộc sống. Mặc dù giá thành hơi cao nhưng chúng lại giảm bớt lượng thủy ngân hiện nay. Do đó mà trong tương lai, các công ty sẽ dừng hẳn việc sản xuất bóng đèn huỳnh quang.
Thủy ngân từ các ngành sản xuất công nghiệp
Đối với thủy ngân trong sản xuất công nghiệp, thủy ngân bắt nguồn từ than và các loại quặng,… phát tán thông qua nước thải, khí thải, tro bụi và thành phẩm. Dự án “Điều tra và kiểm kê phát thải Thủy ngân từ các nguồn thải công nghiệp chính” có 4 ngành công nghiệp kiểm kê gồm 5 nhà máy nhiệt điện, 4 nhà máy xi măng, 4 nhà máy xử lý chất thải và 2 nhà máy luyện kim. Nhờ vậy mà bức tranh toàn cảnh các ngành công nghiệp phát thải thủy ngân tại Việt Nam được khắc họa rõ nét hơn.
Thông qua bộ công cụ xác định hệ số và định lượng phát thải thủy ngân được xây dựng bởi Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) mà nhà thầu Mecie đã thống kê các con số phát thải. Cụ thể ngành sản xuất xi măng 9.402,79 kg/năm, ngành luyện kim 2.690,89 kg/năm, ngành đốt chất thải 10.613,3 kg/năm và ngành nhiệt điện đốt than 5.077,49 kg/năm.
Theo đó, các đại biểu trong hội nghị khi so sánh với các số liệu trước cho thấy con số khác xa hoàn toàn. Tuy chỉ thực hiện với số lượng nhà máy hạn hẹp, chỉ vỏn vẹn 4 ngành công nghiệp nên việc sai lệch số liệu là hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng hàm lượng thủy ngân trong than và quặng là bất định.
Mục đích của dự án xây dựng hoàn chỉnh khung pháp lý và thể chế để triển khai có hiệu quả công ước Stockholm về chất POP. Mặc khác, căn cứ vào đó sẽ xây dựng, thí điểm hệ thống đăng ký chuyển giao và phát thải chất ô nhiễm và phải áp dụng ít nhất 20% nguồn thải công nghiệp.
Bộ TNMT phát triển khung pháp lý an toàn về xử lý môi trường đối với hóa chất, tăng cường năng lực quản lý khu vực ô nhiễm do POP. Bên cạnh đó cũng không quên học hỏi những kinh nghiệm của các dự án chu kỳ GEF4 và các chương trình, dự án quốc gia.
