Nghị định số 412/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường có hiệu lực từ ngày 14/11/2026, thay thế Nghị định 45/2022/NĐ-CP. Với mức phạt tiền tối đa 2 tỷ đồng đối với tổ chức cho một hành vi vi phạm, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các quy định liên quan đến hoạt động của mình. Bài viết tổng hợp các quy định xử phạt về hồ sơ môi trường, nước thải, khí thải, quan trắc và quản lý chất thải cùng biện pháp khắc phục hậu quả.
Nội dung bài viết:
1. Mức xử phạt vi phạm hành chính về môi trường
Theo Điều 6 Nghị định 412/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường được quy định như sau:
- Cá nhân: Tối đa 1 tỷ đồng.
- Tổ chức: Tối đa 2 tỷ đồng.
Mức phạt tiền quy định tại Chương II áp dụng đối với cá nhân. Đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân.
Ngoài phạt tiền, theo Điều 4, tổ chức và cá nhân vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung gồm:
- Tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn.
- Đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động có thời hạn.
- Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.
Tùy từng hành vi, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng thêm các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
>>> Xem toàn bộ Nghị định 412/2026/NĐ-CP: TẠI ĐÂY
2. Xử phạt vi phạm về hồ sơ môi trường
2.1. Vi phạm quy định về đăng ký môi trường
Theo Điều 9 và Điều 14, các hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định về đăng ký môi trường có thể bị xử phạt tùy theo tình trạng hoạt động của dự án, cơ sở.
Đối với hành vi vi phạm quy định về đăng ký môi trường tại Điều 9:
- 5 - 10 triệu đồng: Không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ cam kết hoặc phương án thu gom, quản lý, xử lý chất thải trong đăng ký môi trường đã được tiếp nhận tại UBND cấp xã, trừ các trường hợp được quy định riêng.
- 10 - 15 triệu đồng: Đăng ký môi trường tại UBND cấp xã nhưng thiếu nội dung về loại chất thải, khối lượng phát sinh hoặc phương án thu gom, quản lý, xử lý chất thải.
- 15 - 25 triệu đồng: Không đăng ký môi trường tại UBND cấp xã theo quy định.
- 40 - 60 triệu đồng: Không đăng ký môi trường tại UBND cấp tỉnh theo quy định.
Đối với dự án đã triển khai thi công hoặc cơ sở đã đi vào vận hành thuộc trường hợp quy định tại Điều 14:
- 20 - 30 triệu đồng: Không đăng ký môi trường tại UBND cấp xã theo quy định.
- 50 - 70 triệu đồng: Không đăng ký môi trường tại UBND cấp tỉnh theo quy định.
2.2. Vi phạm quy định về đánh giá tác động môi trường (ĐTM)
Theo Điều 13, dự án thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM nhưng triển khai thi công hoặc vận hành khi chưa có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM theo quy định (trừ trường hợp thuộc Điều 14) có thể bị xử phạt như sau:
Các trường hợp trên bao gồm nhóm dự án tương đương thuộc thẩm quyền của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an theo quy định.
Ngoài ra, Điều 13 còn quy định xử phạt các hành vi:
- Không có công trình, biện pháp thu gom và xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.
- Không có công trình, biện pháp kiểm soát tiếng ồn, độ rung, ánh sáng, bức xạ nhiệt theo quy định.
- Xây lắp đường xả thải không qua xử lý hoặc không vận hành công trình bảo vệ môi trường trong các trường hợp thuộc điều khoản này.
- Một số hành vi có thể bị đình chỉ hoạt động triển khai thi công dự án từ 01 đến 03 tháng.
2.3. Vi phạm quy định về giấy phép môi trường
Theo Điều 14, đối với dự án đã triển khai thi công nhưng chưa đi vào vận hành hoặc cơ sở đang hoạt động mà không có giấy phép môi trường theo quy định, một số mức phạt đáng chú ý gồm:
Đặc biệt, trường hợp đã bị xử phạt về hành vi không có giấy phép môi trường mà tái phạm, mức phạt có thể lên đến 1 tỷ đồng đối với cá nhân theo khoản 4 Điều 14.
Ngoài phạt tiền, theo khoản 5 Điều 14, hành vi không có giấy phép môi trường theo quy định, kể cả trường hợp tái phạm thuộc diện áp dụng, còn bị đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải hoặc hoạt động xả thải không có giấy phép từ 01 -03 tháng.
Khoản này còn quy định đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm môi trường 02 - 04 tháng đối với hành vi thuộc điểm đ khoản 2 và 04 - 06 tháng đối với hành vi thuộc điểm đ khoản 3 Điều 14, liên quan đến công trình xử lý chất thải hoặc đường xả thải trái quy định.
*Lưu ý: Các mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân. Đối với tổ chức, mức phạt tương ứng gấp đôi.
3. Xử phạt hành vi xả nước thải vượt quy chuẩn
3.1. Căn cứ xác định mức xử phạt
Theo Điều 7, Điều 18 và Điều 19, mức xử phạt phụ thuộc vào các yếu tố chính:
- Mức độ vượt quy chuẩn: Số lần thông số ô nhiễm vượt giới hạn cho phép.
- Loại thông số ô nhiễm: Phân biệt thông số môi trường thông thường và thông số môi trường nguy hại.
- Thải lượng nước thải: Tổng lượng nước thải xả ra môi trường trong 24 giờ.
- Quy chuẩn áp dụng: Quy chuẩn kỹ thuật môi trường tương ứng với nguồn thải và trường hợp cụ thể.
Đối với thông số có giới hạn tối đa cho phép, số lần vượt quy chuẩn được xác định từ kết quả quan trắc, đo đạc hoặc phân tích hợp lệ so với giới hạn áp dụng. Riêng pH được đối chiếu với ngưỡng giá trị quy định tại Điều 19, không tính số lần vượt bằng cách chia như thông số nồng độ.
3.2. Xử phạt khi có nhiều thông số vượt quy chuẩn
Theo khoản 3 Điều 7, trường hợp cùng một mẫu nước thải có nhiều thông số vượt quy chuẩn:
- Lựa chọn thông số tương ứng với hành vi có mức phạt tiền cao nhất để xác định mức phạt.
- Nếu có mức phạt bằng nhau, lựa chọn thông số nguy hại để xác định hành vi vi phạm.
- Các thông số vượt quy chuẩn còn lại có thể bị phạt tăng thêm từ 10 - 50% mức phạt của hành vi đã chọn đối với mỗi thông số.
Tổng mức phạt tiền cho mỗi hành vi không được vượt quá mức phạt tối đa theo quy định. Ngoài ra, trường hợp cơ sở có nhiều điểm xả nước thải vượt quy chuẩn, việc xử phạt được xem xét theo từng điểm xả. Hành vi vi phạm tại Điều 18 và Điều 19 được tính theo từng lần lấy mẫu.
3.3. Cách xác định thải lượng nước thải
Theo khoản 4 Điều 7 Nghị định 412/2026/NĐ-CP, thải lượng nước thải được xác định bằng tổng lượng nước thải xả ra môi trường trong 24 giờ.
Trường hợp không xác định được thải lượng thực tế, thải lượng được tính bằng lưu lượng nước thải tại thời điểm lấy mẫu nhân với 24 giờ.
Đối với nước thải xả vào môi trường đất, nước dưới đất hoặc nước mặt trong khuôn viên cơ sở, việc xác định mức vượt quy chuẩn được thực hiện theo quy định riêng tại Điều 7.
4. Xử phạt hành vi thải bụi, khí thải vượt quy chuẩn
4.1. Mức xử phạt đối với hành vi thải bụi, khí thải vượt quy chuẩn
Mức phạt được xác định dựa trên mức độ vượt quy chuẩn, loại thông số ô nhiễm và lưu lượng khí thải (Nm³/giờ).
Một số khung phạt đối với trường hợp vượt quy chuẩn từ 1,1 đến dưới 1,5 lần (áp dụng cho cá nhân):
Trường hợp vượt quy chuẩn dưới 1,1 lần:
- Áp dụng hình thức cảnh cáo theo quy định.
- Nếu tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần, hành vi có thể bị phạt tiền theo khung tương ứng với lưu lượng khí thải.
4.2. Nguyên tắc xử phạt khi nhiều thông số vượt quy chuẩn
Theo Điều 7, Điều 20 và Điều 21, trường hợp cùng một mẫu khí thải có nhiều thông số vượt quy chuẩn, cơ quan có thẩm quyền lựa chọn thông số tương ứng với hành vi có mức phạt tiền cao nhất để xác định mức phạt chính.
Các thông số vượt quy chuẩn còn lại bị phạt tăng thêm theo mức độ vi phạm:
Tỷ lệ tăng thêm được tính trên mức phạt tiền cao nhất đã chọn đối với mỗi thông số vượt quy chuẩn còn lại. Tổng mức phạt tiền của mỗi hành vi, kể cả phần tăng thêm, không vượt mức tối đa theo quy định.
Một số nguyên tắc khác cần lưu ý:
- Nhiều điểm thải vi phạm: Xử phạt theo từng điểm thải bụi, khí thải vượt quy chuẩn.
- Nhiều lần lấy mẫu vi phạm: Hành vi vi phạm được tính theo từng lần lấy mẫu.
- Nhiều thông số có mức phạt bằng nhau: Ưu tiên lựa chọn thông số môi trường nguy hại để xác định hành vi vi phạm.
4.3. Hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả
Ngoài phạt tiền, theo Điều 20 và Điều 21, cơ sở thải bụi, khí thải vượt quy chuẩn còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung:
- Đình chỉ hoạt động từ 01 - 02 tháng: Đối với nguồn phát sinh chất thải hoặc hoạt động xả thải gây ô nhiễm môi trường thuộc các trường hợp vi phạm được quy định.
- Tước quyền sử dụng giấy phép môi trường từ 02 - 03 tháng: Đối với cơ sở đã được cấp giấy phép môi trường và thuộc trường hợp áp dụng hình thức xử phạt này.
- Đình chỉ hoạt động của cơ sở từ 02 - 03 tháng: Đối với các trường hợp vi phạm tương ứng nhưng không áp dụng hình thức tước quyền sử dụng giấy phép môi trường.
Bên cạnh đó, cơ sở vi phạm có thể bị buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả:
- Thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường.
- Rà soát, cải tạo hoặc nâng cấp công trình xử lý khí thải để đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật.
- Chi trả kinh phí trưng cầu giám định, kiểm định, đo đạc và phân tích mẫu môi trường theo quy định.
5. Xử phạt vi phạm về quan trắc môi trường
Theo Điều 16, các hành vi vi phạm liên quan đến quan trắc nước thải, bụi, khí thải công nghiệp được quy định riêng đối với hệ thống quan trắc tự động, liên tục và hoạt động quan trắc định kỳ.
5.1. Quan trắc tự động, liên tục
Một số mức phạt đáng chú ý:
5.2. Quan trắc môi trường định kỳ
Đối với các trường hợp thuộc nhóm thẩm quyền phê duyệt ĐTM hoặc cấp giấy phép môi trường cấp tỉnh quy định tại khoản 3 Điều 16:
- 60 - 80 triệu đồng: Thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nội dung quan trắc về thông số, vị trí hoặc tần suất theo quy định.
- 80 - 100 triệu đồng: Không thực hiện quan trắc trong trường hợp phải thực hiện theo quy định.
Đối với các trường hợp thuộc nhóm thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định tại khoản 4 Điều 16:
- 80 - 100 triệu đồng: Thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nội dung quan trắc theo quy định.
- 100 - 120 triệu đồng: Không thực hiện quan trắc trong trường hợp phải thực hiện theo quy định.
6. Xử phạt vi phạm về quản lý chất thải
Theo Điều 26, Điều 27 và Điều 30 Nghị định 412/2026/NĐ-CP, các hành vi vi phạm về phân loại, thu gom, lưu giữ, chuyển giao và xử lý chất thải được xử phạt theo từng loại chất thải.
6.1. Đối với chất thải rắn sinh hoạt
Theo Điều 27, một số mức phạt đáng chú ý gồm:
- 500.000 đồng - 1 triệu đồng: Không phân loại hoặc không sử dụng bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt theo quy định, áp dụng đối với các đối tượng và cơ sở phát sinh dưới 300 kg/ngày thuộc trường hợp quy định.
- 10 - 15 triệu đồng: Không ký hợp đồng với đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển hoặc xử lý chất thải đối với cơ sở phát sinh từ 300 kg/ngày trở lên.
- 15 - 25 triệu đồng: Sử dụng phương tiện, thiết bị hoặc dụng cụ lưu chứa không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đối với cơ sở phát sinh từ 300 kg/ngày trở lên.
6.2. Đối với chất thải rắn công nghiệp thông thường
Theo Điều 26, các hành vi vi phạm thường gặp gồm:
- 3 - 5 triệu đồng: Không sử dụng biên bản bàn giao chất thải rắn công nghiệp thông thường phải xử lý cho mỗi lần chuyển giao theo quy định.
- 20 - 25 triệu đồng: Không phân loại chất thải tại nguồn hoặc sử dụng khu vực, thiết bị lưu giữ chất thải rắn công nghiệp thông thường phải xử lý không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
- 30 - 50 triệu đồng: Tự tái chế, xử lý hoặc thu hồi năng lượng từ chất thải phải xử lý nhưng không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.
6.3. Đối với chủ nguồn thải chất thải nguy hại
Theo Điều 30, một số hành vi vi phạm có mức phạt như sau:
- 5 - 10 triệu đồng: Không báo cáo cơ quan có thẩm quyền khi lưu giữ chất thải nguy hại quá 01 năm kể từ thời điểm phát sinh mà chưa tìm được cơ sở xử lý phù hợp hoặc chưa có phương án vận chuyển, xử lý khả thi.
- 10 - 20 triệu đồng: Không lưu trữ, quản lý chứng từ, hồ sơ chất thải nguy hại hoặc không thu gom, lưu giữ theo quy định.
- 40 - 50 triệu đồng: Không ký hợp đồng với đơn vị có giấy phép môi trường phù hợp trước khi chuyển giao chất thải nguy hại để xử lý; không phân định, phân loại chất thải nguy hại theo quy định; sử dụng bao bì, thiết bị lưu chứa hoặc bố trí khu vực lưu giữ không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Lưu ý: Các mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân; đối với tổ chức, mức phạt gấp đôi. Ngoài phạt tiền, cơ sở vi phạm có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
7. Xử phạt vi phạm tại khu công nghiệp và cụm công nghiệp
Theo Điều 15, Nghị định quy định các hành vi vi phạm về bảo vệ môi trường đối với cơ sở sản xuất, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung và cụm công nghiệp.
7.1. Đối với hoạt động kinh doanh hạ tầng cụm công nghiệp
Một số khung phạt đáng chú ý tại khoản 3 Điều 15:
7.2. Đối với khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung
Theo khoản 4 Điều 15, một số hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh hạ tầng khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung có mức phạt như sau:
Lưu ý: Đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền gấp đôi mức áp dụng cho cá nhân.
8. Xử phạt vi phạm về báo cáo và thông tin môi trường
Theo Điều 44, các hành vi vi phạm liên quan đến báo cáo công tác bảo vệ môi trường, quản lý và cung cấp thông tin môi trường có thể bị xử phạt như sau:
9. Biện pháp khắc phục hậu quả và thời hiệu xử phạt
9.1. Biện pháp khắc phục hậu quả
Theo Điều 4 Nghị định 412/2026/NĐ-CP, ngoài phạt tiền và các hình thức xử phạt bổ sung, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, bao gồm:
- Khôi phục môi trường: Khôi phục tình trạng môi trường ban đầu hoặc phục hồi môi trường bị ảnh hưởng do hành vi vi phạm.
- Khắc phục ô nhiễm: Thực hiện các biện pháp xử lý ô nhiễm đất, nước và không khí theo quy định.
- Cải tạo công trình xử lý chất thải: Rà soát, cải tạo hoặc nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, khí thải để đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật.
- Phá dỡ công trình vi phạm: Phá dỡ công trình, thiết bị lắp đặt trái quy định để xả chất thải không qua xử lý hoặc pha loãng chất thải.
- Thực hiện nghĩa vụ tài chính: Nộp lại số lợi bất hợp pháp, chi trả chi phí giám định, kiểm định, đo đạc, phân tích mẫu và các khoản chi phí khác theo quy định.
9.2. Thời hiệu xử phạt
Theo Điều 5, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là 02 năm.
- Đối với hành vi xả nước thải, bụi, khí thải vượt quy chuẩn tại Điều 18 - 21: Thời điểm tính thời hiệu được xác định theo quy định riêng, trong đó có trường hợp tính từ thời điểm lấy mẫu.
- Đối với các hành vi khác: Thời điểm tính thời hiệu phụ thuộc vào việc hành vi đã kết thúc hay đang được thực hiện và các quy định tương ứng.
10. Hiệu lực thi hành của Nghị định 412/2026/NĐ-CP
Theo Điều 86, Nghị định 412/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 14/11/2026, đồng thời thay thế Nghị định 45/2022/NĐ-CP.
Theo Điều 85, việc xử lý các hành vi vi phạm trong giai đoạn chuyển tiếp được quy định như sau:
- Hành vi đã kết thúc trước ngày 14/11/2026: Áp dụng quy định xử phạt có hiệu lực tại thời điểm kết thúc hành vi, kể cả khi hành vi được phát hiện hoặc đang xem xét, giải quyết sau ngày này.
- Hành vi xảy ra trước ngày 14/11/2026 nhưng vẫn đang tiếp diễn: Áp dụng Nghị định 412/2026/NĐ-CP để xử phạt.
- Quyết định xử phạt đã ban hành trước ngày 14/11/2026 nhưng còn khiếu nại: Áp dụng pháp luật có hiệu lực tại thời điểm ban hành quyết định xử phạt để giải quyết.
Đối với dự án, cơ sở có sự thay đổi về thẩm quyền quản lý môi trường:
- Dự án, cơ sở thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhưng được phân cấp, phân quyền cho cấp tỉnh sẽ áp dụng các nhóm quy định xử phạt tương ứng với cấp tỉnh được xác định tại khoản 4 Điều 85.
- Dự án, cơ sở đã được UBND cấp huyện cấp giấy phép môi trường trước ngày Nghị định có hiệu lực được xác định hành vi vi phạm theo các điều khoản quy định tại khoản 5 Điều 85.
Trên đây là những nội dung đáng chú ý của Nghị định 412/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát hồ sơ môi trường, duy trì hệ thống xử lý chất thải và thực hiện đầy đủ yêu cầu về quan trắc, báo cáo. Khi đối chiếu mức phạt, cần căn cứ đúng hành vi và điều kiện áp dụng. Chủ động tuân thủ là cơ sở để hạn chế rủi ro pháp lý và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định.