Ứng phó sự cố môi trường và những điều doanh nghiệp cần biết

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh, sự cố môi trường có thể phát sinh từ nhiều nguồn như rò rỉ nước thải, phát tán khí thải, tràn đổ hóa chất, cháy nổ hoặc quản lý chất thải không đúng quy trình. Việc xây dựng phương án ứng phó sự cố môi trường giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro, giảm thiểu thiệt hại và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành. Đây không chỉ là yêu cầu quan trọng trong quản lý môi trường mà còn là giải pháp bảo vệ người lao động, tài sản, hoạt động sản xuất và môi trường xung quanh. 

>>> Anh/Chị đang cần tư vấn, lập hồ sơ kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường? Hãy liên hệ ngay Zalo/Hotline: 0938.857.768 hoặc bấm vào nút tư vấn để được đội ngũ chuyên gia của Hợp Nhất tư vấn chi tiết, giúp Anh/Chị thực hiện hồ sơ theo đúng quy định!

1. Ứng phó sự cố môi trường là gì?

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, sự cố môi trường là sự cố xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc do biến đổi bất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm hoặc suy thoái môi trường nghiêm trọng. Với doanh nghiệp sản xuất, sự cố môi trường thường liên quan đến chất thải, nước thải, khí thải, chất thải nguy hại, hóa chất, bùn thải hoặc hệ thống xử lý môi trường.

Ứng phó sự cố môi trường có thể hiểu là: Tổng hợp các hoạt động chuẩn bị, cảnh báo, xử lý, cô lập nguồn ô nhiễm, thu gom chất ô nhiễm và khắc phục hậu quả khi sự cố xảy ra. Một phương án ứng phó hiệu quả cần xác định rõ nguy cơ tại cơ sở, lực lượng phụ trách, vật tư cần chuẩn bị, quy trình thông báo và biện pháp xử lý tương ứng với từng kịch bản.

2. Vì sao doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường?

Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro trong quá trình vận hành. Theo Điều 108 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, kế hoạch này cần xác định nguy cơ sự cố, dự kiến kịch bản có thể xảy ra và xây dựng phương án ứng phó phù hợp để cơ sở sẵn sàng xử lý khi phát sinh tình huống thực tế.

Doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường vì các lý do sau:

2.1. Chủ động nhận biết các rủi ro có thể phát sinh 

Kế hoạch giúp doanh nghiệp xác định những khu vực dễ phát sinh sự cố như kho hóa chất, khu lưu chứa chất thải, trạm xử lý nước thải, hệ thống thoát nước hoặc khu vực sản xuất có nguy cơ rò rỉ, tràn đổ. Từ đó, cơ sở có thể đưa ra biện pháp phòng ngừa phù hợp trước khi sự cố xảy ra.

2.2. Xác định cụ thể trách nhiệm khi xảy ra sự cố 

Khi xảy ra sự cố, đội ngũ phụ trách môi trường, an toàn lao động, sản xuất và bảo trì cần biết rõ nhiệm vụ của từng bộ phận. Việc phân công cụ thể giúp quá trình báo động, cô lập khu vực, sử dụng vật tư ứng phó và xử lý hiện trường được thực hiện nhanh hơn.

2.3. Hạn chế ô nhiễm lan rộng

Một kế hoạch phù hợp sẽ hướng dẫn cách kiểm soát nguồn phát sinh, ngăn chất ô nhiễm phát tán ra môi trường xung quanh và giảm thiểu thiệt hại cho nhà máy. Điều này đặc biệt quan trọng với các cơ sở có nước thải, khí thải, chất thải nguy hại hoặc hóa chất trong quá trình sản xuất.

2.4. Đảm bảo tuân thủ hệ thống văn bản pháp luật hiện hành 

Việc xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường giúp doanh nghiệp hoàn thiện trách nhiệm pháp lý trong công tác bảo vệ môi trường. Nội dung kế hoạch cần được xem xét trong bối cảnh Nghị định 08/2022/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi các quy định mới để bảo đảm hồ sơ phù hợp với yêu cầu hiện hành.

2.5. Tăng khả năng áp dụng tại hiện trường

Giá trị của kế hoạch không chỉ nằm ở việc có hồ sơ lưu trữ mà còn ở khả năng triển khai thực tế khi có sự cố. Một kế hoạch hiệu quả cần bám sát mặt bằng nhà xưởng, loại chất thải, vị trí kho chứa, tuyến thoát nước, công suất hệ thống xử lý và năng lực ứng phó tại chỗ của cơ sở.

3. Đối tượng phải lập kế hoạch ứng phó sự cố môi trường

Theo Điểm d Khoản 4 Điều 124 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ dự án đầu tư, cơ sở có trách nhiệm ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch ứng phó sự cố môi trường của cơ sở mình. Bên cạnh đó, Khoản 1 Điều 109 Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định chủ dự án đầu tư, cơ sở phải ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường phù hợp với nội dung đã được phê duyệt trong báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường.

Như vậy, đối tượng cần lập kế hoạch ứng phó sự cố môi trường là các chủ dự án, nhà máy, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguy cơ phát sinh sự cố gây ô nhiễm trong quá trình hoạt động. Doanh nghiệp cần căn cứ vào hồ sơ môi trường đã được phê duyệt và hiện trạng vận hành thực tế để xác định trách nhiệm thực hiện.

Các nhóm cơ sở thường cần rà soát và lập kế hoạch gồm:

• Nhà máy, cơ sở sản xuất có phát sinh chất thải: Nước thải, khí thải, chất thải rắn công nghiệp, chất thải nguy hại hoặc bùn thải.
• Cơ sở có công trình xử lý môi trường: Hệ thống xử lý nước thải, xử lý khí thải, bể chứa, tuyến ống, máy bơm, tháp xử lý hoặc khu vực thu gom chất thải.
• Cơ sở lưu giữ, xử lý, tái chế hoặc trung chuyển chất thải: Đặc biệt là cơ sở có kho chất thải nguy hại, bùn thải hoặc chất thải có nguy cơ rò rỉ, tràn đổ.
• Khu công nghiệp, cụm công nghiệp và đơn vị hạ tầng kỹ thuật: Nơi có hệ thống thu gom, thoát nước, xử lý nước thải tập trung hoặc nhiều nguồn thải cần phối hợp ứng phó.

Kho chứa, cơ sở có lưu giữ nguyên liệu, nhiên liệu, hóa chất hoặc chất có nguy cơ gây ô nhiễm: trường hợp sự cố liên quan đến hóa chất, dầu tràn, phóng xạ hoặc dịch bệnh thì còn phải áp dụng thêm quy định pháp luật chuyên ngành.

4. Nội dung chính của kế hoạch ứng phó sự cố môi trường

Theo Điều 108 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp cơ sở phải được xây dựng dựa trên hiện trạng hoạt động của doanh nghiệp và bao gồm đầy đủ các nội dung phục vụ công tác phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó khi xảy ra sự cố. Mỗi nội dung đều có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã phát sinh.

Cụ thể, kế hoạch cần có các nội dung sau:

Khoản 2: Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp cơ sở gồm các nội dung sau đây:

• Xác định và đánh giá nguy cơ xảy ra sự cố môi trường trong quá trình hoạt động của cơ sở, các kịch bản đối với từng loại nguy cơ có thể xảy ra sự cố môi trường;
• Phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường bao gồm: công trình, thiết bị và bảo đảm vật tư, dụng cụ, phương tiện cần thiết để ứng phó sự cố môi trường; bố trí lực lượng tại chỗ để bảo đảm sẵn sàng ứng phó với từng kịch bản sự cố môi trường;
• Xây dựng kế hoạch tập huấn, huấn luyện, diễn tập về ứng phó sự cố môi trường cho lực lượng ứng phó sự cố tại chỗ;
• Phương thức thông báo, báo động khi xảy ra sự cố môi trường và huy động nguồn nhân lực, trang thiết bị để ứng phó sự cố môi trường;
• Biện pháp tổ chức ứng phó sự cố môi trường đối với các nội dung quy định tại khoản 3 Điều 125 Luật Bảo vệ môi trường.

Khoản 3: Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp huyện, cấp tỉnh, cấp quốc gia gồm các nội dung sau đây:

• Xác định và đánh giá nguy cơ xảy ra sự cố môi trường trên địa bàn; các kịch bản đối với từng loại nguy cơ có thể xảy ra sự cố môi trường; phương án ứng phó đối với các kịch bản sự cố môi trường;
• Phương án bố trí trang thiết bị, vật tư, phương tiện bảo đảm cho hoạt động ứng phó sự cố môi trường theo các mức độ sự cố;
• Phân công lực lượng chuyên trách, lực lượng kiêm nhiệm ứng phó sự cố môi trường; xác định nội dung và tổ chức tập huấn, huấn luyện, diễn tập về ứng phó sự cố môi trường trong chương trình kế hoạch phòng thủ dân sự cùng cấp hằng năm;
• Quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin, phương thức thông báo, báo động về sự cố môi trường và cơ chế huy động nguồn nhân lực, trang thiết bị để ứng phó theo mức độ sự cố môi trường;
• Biện pháp tổ chức ứng phó sự cố môi trường đối với các nội dung quy định tại khoản 3 Điều 125 Luật Bảo vệ môi trường.

5. Quy định về ban hành, phê duyệt kế hoạch phòng ngừa, UPSC môi trường

Việc ban hành kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường là trách nhiệm quan trọng của chủ dự án đầu tư, cơ sở nhằm bảo đảm phương án ứng phó được xây dựng phù hợp với hồ sơ môi trường đã được phê duyệt. Quy định này cũng làm rõ trường hợp kế hoạch ứng phó sự cố môi trường được lồng ghép với các kế hoạch ứng phó sự cố khác thì vẫn phải bảo đảm đầy đủ nội dung theo quy định pháp luật. Cụ thể, Điều 109 Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định như sau:

1. Chủ dự án đầu tư, cơ sở có trách nhiệm ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường phù hợp với nội dung phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường.
Trường hợp kế hoạch ứng phó sự cố môi trường được lồng ghép, tích hợp và phê duyệt cùng với kế hoạch ứng phó sự cố khác theo quy định tại điểm b khoản 6 Điều 124 Luật Bảo vệ môi trường thì phải bảo đảm có đầy đủ các nội dung theo quy định tại khoản 2 Điều 108 Nghị định này.

2. Ủy ban quốc gia Ứng phó sự cố, thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn ban hành kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp quốc gia; Ban chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn cấp tỉnh ban hành kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp tỉnh; Ban chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn cấp huyện ban hành kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp huyện.
Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp huyện được xây dựng, ban hành theo chu kỳ 05 năm.
Trường hợp kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp huyện được lồng ghép, tích hợp với kế hoạch phòng thủ dân sự cùng cấp thì kế hoạch phòng thủ dân sự phải bảo đảm có đầy đủ các nội dung theo quy định tại khoản 3 Điều 108 Nghị định này.

6. Những lỗi thường gặp khi lập kế hoạch ứng phó sự cố môi trường

Nhiều doanh nghiệp đã có kế hoạch ứng phó sự cố môi trường nhưng nội dung vẫn chưa thật sự phù hợp với hiện trạng vận hành. Khi hồ sơ được lập quá chung, thiếu cập nhật hoặc không có bằng chứng triển khai, doanh nghiệp có thể gặp khó trong quá trình kiểm tra và xử lý sự cố thực tế.

Một số lỗi thường gặp gồm:

• Nhận diện nguồn nguy cơ chưa đầy đủ: Doanh nghiệp chưa đánh giá kỹ các khu vực dễ phát sinh sự cố như hệ thống xử lý nước thải, hệ thống xử lý khí thải, kho hóa chất, kho chất thải hoặc tuyến thoát nước nội bộ.
• Kịch bản sự cố chưa sát thực tế: Nội dung kế hoạch còn mang tính mẫu chung, chưa phản ánh đúng loại hình sản xuất, đặc điểm mặt bằng, nguồn thải và điều kiện vận hành của cơ sở.
• Thiếu hồ sơ tập huấn, diễn tập: Doanh nghiệp chưa có đầy đủ biên bản huấn luyện, diễn tập hoặc tài liệu chứng minh nhân sự đã được hướng dẫn xử lý tình huống khẩn cấp.
• Không cập nhật kế hoạch khi có thay đổi: Khi thay đổi công nghệ, công suất, mặt bằng, tuyến thoát nước hoặc nguồn thải, kế hoạch cũ có thể không còn phù hợp với thực tế vận hành.
• Chưa đồng bộ với hồ sơ pháp lý liên quan: Nội dung kế hoạch chưa thống nhất với giấy phép môi trường, ĐTM, hồ sơ PCCC hoặc hồ sơ quản lý hóa chất của cơ sở.

7. Dịch vụ lập kế hoạch ứng phó sự cố môi trường tại Hợp Nhất

Công ty Môi trường Hợp Nhất luôn hỗ trợ doanh nghiệp lập kế hoạch ứng phó sự cố môi trường theo hướng thực tế, dễ triển khai và phù hợp với hồ sơ pháp lý hiện có. Thay vì chỉ soạn thảo hồ sơ theo mẫu, Hợp Nhất tập trung khảo sát hiện trạng, nhận diện đúng nguồn rủi ro và xây dựng phương án ứng phó sát với điều kiện vận hành của từng cơ sở.
Việc lựa chọn Hợp Nhất là giải pháp phù hợp cho doanh nghiệp vì kế hoạch được xây dựng dựa trên cả yêu cầu pháp lý và tình huống thực tế tại nhà máy. Điều này giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót hồ sơ, chủ động hơn khi làm việc với cơ quan quản lý và có phương án rõ ràng khi sự cố phát sinh.

Dịch vụ của Hợp Nhất bao gồm:

• Khảo sát hiện trạng cơ sở: Hợp Nhất kiểm tra mặt bằng, khu vực sản xuất, hệ thống xử lý nước thải, khí thải, kho hóa chất, kho chất thải và các vị trí có nguy cơ phát sinh sự cố.
• Rà soát hồ sơ pháp lý môi trường: Đội ngũ tư vấn xem xét giấy phép môi trường, ĐTM, hồ sơ PCCC, hồ sơ hóa chất và các tài liệu liên quan để bảo đảm kế hoạch có sự thống nhất.
• Xây dựng kịch bản sự cố phù hợp: Mỗi kịch bản được thiết kế theo nguy cơ thực tế như tràn đổ chất thải, rò rỉ nước thải, sự cố hệ thống xử lý, phát tán khí thải hoặc sự cố tại khu lưu chứa.
• Đề xuất phương án ứng phó rõ ràng: Hợp Nhất tư vấn vật tư, thiết bị, quy trình thông báo, phân công lực lượng tại chỗ và các bước xử lý cần thực hiện khi có sự cố.
• Hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ lưu trữ: Doanh nghiệp được hướng dẫn chuẩn bị tài liệu, biểu mẫu, danh mục thiết bị, biên bản tập huấn và các nội dung cần lưu để phục vụ kiểm tra khi cần.

Với kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường, Hợp Nhất giúp doanh nghiệp xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường không chỉ đầy đủ về hồ sơ mà còn có khả năng áp dụng tại hiện trường. Đây là yếu tố quan trọng giúp cơ sở giảm rủi ro pháp lý, hạn chế thiệt hại khi xảy ra sự cố và nâng cao tính chủ động trong công tác bảo vệ môi trường.

8. Câu hỏi thường gặp về ứng phó sự cố môi trường

Trong quá trình lập và triển khai kế hoạch ứng phó sự cố môi trường, nhiều doanh nghiệp thường băn khoăn về tính bắt buộc, phạm vi áp dụng và mối liên hệ với các hồ sơ pháp lý khác. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn trước khi thực hiện. 

8.1. Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường có bắt buộc không?

Theo Điều 124 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ dự án đầu tư, cơ sở có trách nhiệm ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch ứng phó sự cố môi trường của cơ sở mình. Doanh nghiệp cần rà soát quy mô, loại hình hoạt động, giấy phép môi trường và nguy cơ phát sinh sự cố để xác định yêu cầu cụ thể.

8.2. Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường có giống hồ sơ ứng phó sự cố hóa chất không?

Hai loại hồ sơ này có mối liên hệ với nhau, tuy nhiên không hoàn toàn tương đồng về bản chất, mục đích và phạm vi áp dụng. Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường có phạm vi rộng hơn, trong khi hồ sơ ứng phó sự cố hóa chất tập trung vào rủi ro từ hoạt động tồn trữ, sử dụng hoặc vận chuyển hóa chất và phải áp dụng thêm quy định chuyên ngành về hóa chất.

8.3. Đã có hồ sơ phòng cháy chữa cháy thì có cần kế hoạch ứng phó sự cố môi trường không?

Hồ sơ phòng cháy chữa cháy không thay thế đầy đủ cho kế hoạch ứng phó sự cố môi trường. Sự cố môi trường có thể bao gồm tràn nước thải, rò rỉ chất thải nguy hại, phát tán khí thải, hỏng hệ thống xử lý hoặc lan truyền chất ô nhiễm ra môi trường.

8.4. Doanh nghiệp nên tự lập hay thuê đơn vị tư vấn?

Doanh nghiệp có thể tự lập nếu có nhân sự am hiểu pháp luật môi trường, kỹ thuật xử lý chất thải và hiện trạng vận hành của cơ sở. Tuy nhiên, việc thuê đơn vị tư vấn có kinh nghiệm sẽ giúp kế hoạch đầy đủ hơn, bám sát quy định và dễ triển khai khi có sự cố thực tế.

Ứng phó sự cố môi trường là yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp có nguy cơ phát sinh ô nhiễm trong quá trình hoạt động. Một kế hoạch được xây dựng đúng không chỉ giúp đáp ứng quy định pháp luật mà còn giúp doanh nghiệp bảo vệ người lao động, duy trì sản xuất và hạn chế thiệt hại khi xảy ra sự cố.

Trên đây là một số thông tin về "Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường và những điều doanh nghiệp cần biết". Nếu doanh nghiệp đang cần xác định đối tượng phải thực hiện, chuẩn bị hồ sơ hoặc tìm đơn vị hỗ trợ xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường, Môi Trường Hợp Nhất có thể đồng hành trong toàn bộ quá trình, từ khảo sát thực tế đến lập và hoàn thiện hồ sơ theo quy định.

Để được tư vấn giải pháp phù hợp với điều kiện hoạt động của cơ sở, Quý Doanh nghiệp vui lòng liên hệ Hotline 0938.857.768 hoặc gửi thông tin qua Form Tư Vấn để đội ngũ chuyên môn hỗ trợ.

9. Tài liệu tham khảo 

Trong bài viết này chúng tôi có tham khảo các tài liệu như sau:

Luật bảo vệ môi trường 2020

Tổng hợp